Woensdag 11 december, De Unie
De Rotterdamse Raad voor Kunst en Cultuur wijdt deel twee van de reeks Bewogen Beschouwing aan het project The Last Days of Shishmaref, in samenwerking met LP II. Shishmaref is een gemeenschap van ongeveer 600 Inupiaq Eskimo’s, gevestigd op een eiland voor de Westkust van Alaska. De mondiale klimaatverandering bedreigt deze mensen in hun bestaan, zelfs zó dat zij binnen tien jaar zullen moeten verhuizen. De situatie van Shishmaref klinkt ver weg, maar kan ons aanspreken omdat het eiland sterk lijkt op Vlieland. Het is duidelijk dat ook Nederland binnen niet al te lange tijd drastische maatregelen moet nemen om niet ten onder te gaan aan de gevolgen van de klimaatverandering.
DEBATVERSLAG
Discussie over hoe ‘global warming’ moet worden gecommuniceerd om tot gedragsverandering te komen:
‘Nog een grote klimaatramp zou een zegen zijn’
Het eilandje Shismaref aan de westkust van Alaska dreigt binnen tien jaar door de zee te worden verzwolgen vanwege de snelle opwarming van het poolgebied. Het leven van de toekomstige klimaatvluchtelingen is neergezet in de Nederlandse documentaire The last days of Shismaref. Ons staat hetzelfde te wachten als politici, aangezet door het volk, niet snel draconische maatregelen nemen tegen de CO2-uitstoot, zeggen klimaatactivisten Maurits Groen en George Brouwer. ‘De inwoners van Shismaref, dat zijn wij.’ ‘Klimaatporno’, noemt een poolreiziger het gebruik van steeds alarmistischer beelden.
Half december 2008 debatteerde een rijk geschakeerd gezelschap onder leiding van internetjournalist Francisco van Jole over de documentaire The Last Days of Shishmaref en klimaatverandering. Onder hen Maurits Groen, directeur van MCMG (Milieu en Communicatie), die Al Gore twee keer naar Nederland haalde en George Brouwer, innovatiemanager van het Rotterdam Climate Initiative, een pact van het bedrijfsleven, politiek en burgers dat Rotterdam klimaatneutraal wil maken. Ook Dana Lixenberg (zij maakte een fotoboek over Shismaref),
Riekje Ziengs (editor van de documentaire) en Bas Vroege (samensteller van de tentoonstelling over Shismaref in gebouw Las Palmas) praatten mee.
Regisseur van The last days of Shismaref is Jan Louter, zelf niet aanwezig bij het debat. Zijn film gaat over drie Inupiaq-families die niet alleen worstelen met het verdwijnen van hun eiland maar ook hun traditionele levenswijze zien verdwijnen. Door het verdwijnende pakijs wordt het dorp blootgesteld aan zware herfststormen met een steeds snellere erosie als gevolg. De verschillende generaties denken anders over hun zeer nabije toekomst. De jongeren willen graag verhuizen naar een plek dichter in de buurt van de grotere steden in Alaska, terwijl de ouderen de voorkeur geven aan een verlaten plek waar zij hun traditionele levenswijze kunnen voortzetten.
Editor Ziengs legt uit dat het maken van de film geen gemakkelijke klus was. ‘We moesten er wekenlang bivakkeren om de bevolking een beetje te leren kennen. Het is een volk van weinig woorden en emotie. Waar wij moord en brand zouden schreeuwen, blijven zij er ogenschijnlijk gelaten onder. Het was moeilijk het drama binnen te brengen bij het publiek. Van de honderden uren ruwe film was er weinig actie; het heeft me wel een jaar gekost om de film te monteren.’ Ook Dana Lixenberg, die twee keer drie weken op Shismaref was, vond de bewoners moeilijk te peilen. ‘Echt contact heb ik niet met ze gekregen. Het is een heel andere cultuur en vergeet ook niet dat ze in bittere armoede leven: ze hebben geen water, geen riolering, geen vuilophaal. Ook hun geïsoleerde ligging speelt ze parten; het is een uur vliegen naar de dichtstbijzijnde stad.’
Bas Vroege, directeur van Paradox, weerspreekt de passiviteit van de Shismaref-bevolking. ‘Een deel pleit actief voor hun lot. De bewoners hebben SOS, Save Our Shismaref, opgezet. Ook is een afvaardiging naar Washington afgereisd om te pleiten voor een strenger klimaatbeleid van de VS. Ze waren dan ook erg blij met de film.’ Volgens Vroege is de bevolking simpelweg overweldigd door de omvang van het probleem. ‘Die schijnbare gelatenheid is een psychologisch coping-mechanisme. Misschien zouden wij in Nederland ook zo reageren.’
Volgens Maurits Groen maakt de documentaire niet alleen het abstracte probleem van klimaatverandering concreet maar confronteert die ons ook met onszelf. ‘We zien een volk dat zijn land en culturele identiteit ziet verdwijnen. De huidige toestand in Shismaref kan ons voorland zijn. Zonder draconische maatregelen is Nederland in 2100 misschien hetzelfde lot beschoren. De ijskappen op Groenland en West-Antarctica zijn aan het smelten. Als we niets doen, komt er de komende honderd jaar een vloedgolf van zes en later zelfs twaalf meter op ons af.’
Groen houdt zich al jaren met de klimaatproblematiek bezig. ‘Al in 1992 werd ik geïnspireerd door een boek van Gore over het milieu. Zelf heb ik in 1995 een documentaire over koraalatollen in de Stille Zuidzee gemaakt. Enkele dorpen die we toen filmden zijn inmiddels onder de zeespiegel verdwenen. Dus Shismaref is niet het eerste slachtoffer van klimaatverandering.’
Volgens een deel van het aanwezige publiek wordt het klimaatprobleem niet opgelost door te overdrijven en te dramatiseren. Een vrouw vraagt zich af of het verdwijnen van Shismaref wel zo erg is. ‘In Afrika zijn al vele duizenden omgekomen als gevolg van klimaatverandering. Omdat daar geen camera op staat, bekommeren we ons daar totaal niet om. Bovendien is hun cultuur al aan het verdwijnen omdat de Amerikaanse cultuur veel sterker is. De klimaatverandering versnelt dat proces hooguit.’
Een poolreiziger heeft moeite met de film van Al Gore en de handelswijze van milieuactivisten die met steeds alarmistischer scenario’s over elkaar heen buitelen. ‘Er is absoluut een probleem, dat heb ik zelf geconstateerd. Maar Gore en consorten gaan te kort door de bocht. Hun aanpak noem ik klimaatporno. De discussie moet terug naar de menselijke maat, we moeten toe naar een handelingsperspectief. Ik ben een project gestart waaruit een Rotterdams bedrijfje is voortgekomen dat winst maakt met CO2-reductie. Dat is concreet, het werkt en creëert ook draagvlak onder de gewone Rotterdam.’
Lixenberg en Ziengs willen benadrukken dat hun foto’s en film niet bedoeld zijn als pamflet tegen klimaatverandering. ‘Jan Louter wilde al jaren een film maken over een inheems volk. De klimaatproblematiek gaf hem een mooi, dramatisch decor en kwam alleen handig uit’, aldus Ziengs. Lixenberg wilde gewoon autonome kunst maken. ‘Als ik met een vooropgezet idee kwam, zou ik foto’s nemen die dat beeld bevestigen. Dan zou ik een activist en geen kunstenaar zijn.’
LEES VERDER HET PDF BESTAND HIERONDER
Discussie over hoe ‘global warming’ moet worden gecommuniceerd om tot gedragsverandering te komen:
‘Nog een grote klimaatramp zou een zegen zijn’
Het eilandje Shismaref aan de westkust van Alaska dreigt binnen tien jaar door de zee te worden verzwolgen vanwege de snelle opwarming van het poolgebied. Het leven van de toekomstige klimaatvluchtelingen is neergezet in de Nederlandse documentaire The last days of Shismaref. Ons staat hetzelfde te wachten als politici, aangezet door het volk, niet snel draconische maatregelen nemen tegen de CO2-uitstoot, zeggen klimaatactivisten Maurits Groen en George Brouwer. ‘De inwoners van Shismaref, dat zijn wij.’ ‘Klimaatporno’, noemt een poolreiziger het gebruik van steeds alarmistischer beelden.
Half december 2008 debatteerde een rijk geschakeerd gezelschap onder leiding van internetjournalist Francisco van Jole over de documentaire The Last Days of Shishmaref en klimaatverandering. Onder hen Maurits Groen, directeur van MCMG (Milieu en Communicatie), die Al Gore twee keer naar Nederland haalde en George Brouwer, innovatiemanager van het Rotterdam Climate Initiative, een pact van het bedrijfsleven, politiek en burgers dat Rotterdam klimaatneutraal wil maken. Ook Dana Lixenberg (zij maakte een fotoboek over Shismaref),
Riekje Ziengs (editor van de documentaire) en Bas Vroege (samensteller van de tentoonstelling over Shismaref in gebouw Las Palmas) praatten mee.
Regisseur van The last days of Shismaref is Jan Louter, zelf niet aanwezig bij het debat. Zijn film gaat over drie Inupiaq-families die niet alleen worstelen met het verdwijnen van hun eiland maar ook hun traditionele levenswijze zien verdwijnen. Door het verdwijnende pakijs wordt het dorp blootgesteld aan zware herfststormen met een steeds snellere erosie als gevolg. De verschillende generaties denken anders over hun zeer nabije toekomst. De jongeren willen graag verhuizen naar een plek dichter in de buurt van de grotere steden in Alaska, terwijl de ouderen de voorkeur geven aan een verlaten plek waar zij hun traditionele levenswijze kunnen voortzetten.
Editor Ziengs legt uit dat het maken van de film geen gemakkelijke klus was. ‘We moesten er wekenlang bivakkeren om de bevolking een beetje te leren kennen. Het is een volk van weinig woorden en emotie. Waar wij moord en brand zouden schreeuwen, blijven zij er ogenschijnlijk gelaten onder. Het was moeilijk het drama binnen te brengen bij het publiek. Van de honderden uren ruwe film was er weinig actie; het heeft me wel een jaar gekost om de film te monteren.’ Ook Dana Lixenberg, die twee keer drie weken op Shismaref was, vond de bewoners moeilijk te peilen. ‘Echt contact heb ik niet met ze gekregen. Het is een heel andere cultuur en vergeet ook niet dat ze in bittere armoede leven: ze hebben geen water, geen riolering, geen vuilophaal. Ook hun geïsoleerde ligging speelt ze parten; het is een uur vliegen naar de dichtstbijzijnde stad.’
Bas Vroege, directeur van Paradox, weerspreekt de passiviteit van de Shismaref-bevolking. ‘Een deel pleit actief voor hun lot. De bewoners hebben SOS, Save Our Shismaref, opgezet. Ook is een afvaardiging naar Washington afgereisd om te pleiten voor een strenger klimaatbeleid van de VS. Ze waren dan ook erg blij met de film.’ Volgens Vroege is de bevolking simpelweg overweldigd door de omvang van het probleem. ‘Die schijnbare gelatenheid is een psychologisch coping-mechanisme. Misschien zouden wij in Nederland ook zo reageren.’
Volgens Maurits Groen maakt de documentaire niet alleen het abstracte probleem van klimaatverandering concreet maar confronteert die ons ook met onszelf. ‘We zien een volk dat zijn land en culturele identiteit ziet verdwijnen. De huidige toestand in Shismaref kan ons voorland zijn. Zonder draconische maatregelen is Nederland in 2100 misschien hetzelfde lot beschoren. De ijskappen op Groenland en West-Antarctica zijn aan het smelten. Als we niets doen, komt er de komende honderd jaar een vloedgolf van zes en later zelfs twaalf meter op ons af.’
Groen houdt zich al jaren met de klimaatproblematiek bezig. ‘Al in 1992 werd ik geïnspireerd door een boek van Gore over het milieu. Zelf heb ik in 1995 een documentaire over koraalatollen in de Stille Zuidzee gemaakt. Enkele dorpen die we toen filmden zijn inmiddels onder de zeespiegel verdwenen. Dus Shismaref is niet het eerste slachtoffer van klimaatverandering.’
Volgens een deel van het aanwezige publiek wordt het klimaatprobleem niet opgelost door te overdrijven en te dramatiseren. Een vrouw vraagt zich af of het verdwijnen van Shismaref wel zo erg is. ‘In Afrika zijn al vele duizenden omgekomen als gevolg van klimaatverandering. Omdat daar geen camera op staat, bekommeren we ons daar totaal niet om. Bovendien is hun cultuur al aan het verdwijnen omdat de Amerikaanse cultuur veel sterker is. De klimaatverandering versnelt dat proces hooguit.’
Een poolreiziger heeft moeite met de film van Al Gore en de handelswijze van milieuactivisten die met steeds alarmistischer scenario’s over elkaar heen buitelen. ‘Er is absoluut een probleem, dat heb ik zelf geconstateerd. Maar Gore en consorten gaan te kort door de bocht. Hun aanpak noem ik klimaatporno. De discussie moet terug naar de menselijke maat, we moeten toe naar een handelingsperspectief. Ik ben een project gestart waaruit een Rotterdams bedrijfje is voortgekomen dat winst maakt met CO2-reductie. Dat is concreet, het werkt en creëert ook draagvlak onder de gewone Rotterdam.’
Lixenberg en Ziengs willen benadrukken dat hun foto’s en film niet bedoeld zijn als pamflet tegen klimaatverandering. ‘Jan Louter wilde al jaren een film maken over een inheems volk. De klimaatproblematiek gaf hem een mooi, dramatisch decor en kwam alleen handig uit’, aldus Ziengs. Lixenberg wilde gewoon autonome kunst maken. ‘Als ik met een vooropgezet idee kwam, zou ik foto’s nemen die dat beeld bevestigen. Dan zou ik een activist en geen kunstenaar zijn.’
LEES VERDER HET PDF BESTAND HIERONDER
